میزگرد: بررسی مباحث فقهی پیرامون نقش عقل، اخلاق، زمان و مکان و...با رویکردی به اندیشه های حضرت امام
35 بازدید
نحوه تهیه : گروهی
محل انتشار : متین ) بهار 1380 - شماره 10 )(14 صفحه - از 3 تا 16)
تعداد شرکت کننده : 0

اشاره: آنچه در پی می‏آید حاصل نشستی است که در تاریخ 31/2/80 در پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی برگزار شد. در این نشست حضرت آیت اللّه‏ سید محمد موسوی بجنوردی، جناب آقای دکتر ابوالقاسم گرجی و جناب آقای دکتر علیرضا فیض درباره پرسشهای مطرح شده پیرامون نقش عقل، اخلاق، زمان و مکان در احکام فقهی با رویکردی به اندیشه‏های حضرت امام به بحث و بررسی پرداختند.

متین: ضمن سپاسگذاری از حضور اساتید گرانقدر، موضوع این نشست را به حوزه فقه و حقوق اختصاص داده‏ایم. دیدگاهها و تحلیلهای متفاوت و گاه متضادی درباره این حوزه مطرح می‏شود. ما برای ایضاح محورهای این دیدگاهها خدمت بزرگواران رسیدیم تا با بیانات خودشان ما را در روشن کردن مطالب یاری کنند. سؤال اول اینکه توانایی عقل در درک ملاکات احکام تا کجاست؟

گرجی: به عقیده من اول باید حکم احکام را به دست آورد اینکه احکامِ مختلف تابع چه

ملاکهایی هستند و آیا این ملاکها را فقط شارع درک می‏کند یا ما هم درک می‏کنیم. پس اول باید احکام را تقسیم کرد به احکام خصوصی و احکام عمومی. احکام خصوصی نیز ممکن است دو قسم باشد: شخصی و غیر شخصی. شخصی خصوصی یعنی هر کس بدون توجه به عمل دیگران که آیا انجام می‏دهند یا نه، باید انجام دهد مانند نماز، روزه، حج و... . یک دسته احکام اینگونه است که باید خود شخص این احکام را انجام بدهد و ملاکاتی که این احکام تابع آن است به دست آورد. به نظر من این نوع احکام که معمولاً جزء عبادات محسوب می‏شود ــ شاید در غیر عبادات هم وجود داشته باشد ــ باید توسط انسان پذیرفته شود، والاّ همه این احکام معطل می‏ماند. باید بپذیرد که اینها تابع ملاکاتی است که خدا می‏داند. ممکن است ما ملاک چیزهایی را به دست بیاوریم ولی کل ملاک نباشد. مثلاً انسان متشرع که نماز می‏خواند، از بعضی گناهان پرهیز می‏کند. ملاک همه آنچه که در نظر شارع است را نمی‏توانیم بگوییم به دست آورده‏ایم. ممکن است چیز دیگری هم وجود داشته باشد که ما به آن نرسیده باشیم. به هر حال یک دسته از احکام اینگونه است و باید به طور مطلق انجام داد. دسته دیگر این احکام که اسمش را خصوصی گذاشته‏ایم ــ البته سطحش از این اسم وسیعتر است ــ و خیلی هم شخصی نیست ممکن است ابتدا چند نفر درگیر باشند نه فقط یک شخص. مثلاً ازدواج، خرید و فروش و چیزهای دیگر. احکام غیر شخصی خصوصی نیز دو جنبه دارد: خصوصی و عمومی. جنبه خصوصی‏اش از جهاتی همانند احکام شخصی است مثلاً در ازدواج مرد و زن باید وظایفی را انجام دهند و حقوق یکدیگر را رعایت کنند. در جنبه عمومی می‏گویند مرد و زنی که با هم ازدواج می‏کنند، بر همگان مسلّم می‏شود که این مرد شوهر آن زن و این زن همسر آن مرد است.

قسم دوم احکام، احکام عمومی است یعنی آنهایی که جنبه اجتماعی دارد و اگر افراد انجام می‏دهند از این بابت است که جزئی از اجتماع هستند ملاک این نوع احکام برای ما قابل درک است. شارع مقدس در این نوع احکام کلیات و ملاکاتی که مؤثر بوده، بیان فرموده و اما استخراج خصوصیات و جزئیات این احکام ــ غیر از مصالحی که شارع در نظر گرفته ــ به عهده کسانی است که می‏توانند تشخیص دهند. بعد از استخراج، این احکام را در اختیار عموم مردم قرار می‏دهند. این است که می‏گویند احکام تابع زمان، مکان، اوضاع، شرایط و ظروف است. هیچ‏گاه نماز خواندن یا مثلاً وظایف زن و شوهر، فروشنده و خریدار تابع شرایط مختلف نیست ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی